22.1 C
New York
Thursday, June 20, 2024
spot_img

धोरण सुधारणा आणि कायदेशीर संरक्षणासाठी समर्थन – News18 लोकमत


सुरक्षित आणि स्वास्थ्यपूर्ण शौचालय वापरायला मिळणे ही प्रत्येक माणसाची मूलभूत गरज आहे. तथापि, प्रत्येकालाच हा विशेषाधिकार समानपणे उपभोगता येत नाही. आपल्यापैकी अनेकांना सार्वजनिक स्वच्छतागृहे वापरताना भेदभाव, छळवणूक आणि हिंसाचाराचा सामना करावा लागतो, विशेषत: जे ट्रान्सजेंडर, नॉन-बायनरी किंवा इंटरसेक्स म्हणून ओळखले जातात त्यांना.

असे पहा की आपली प्रसाधनगृहे लिंग- पुरुष किंवा मादी या बायनरी समजुतीवर आधारित आहेत. जे लोक ट्रान्सजेंडर, इंटरसेक्स किंवा नॉन-बायनरी आहेत ते एकतर अशा विभागणीमध्ये बसत नाहीत आणि म्हणून ते ‘चुकीच्या’ स्वच्छतागृहामध्ये असतात. या व्यक्तींसाठी, स्वच्छतागृहामध्ये जाण्याच्या साध्या कृतीमध्ये बाहेर बोलावले जाणे, अपमानित केले जाणे, शाब्दिक किंवा शारीरिक शोषण करणे, स्वच्छतागृहाचा वापर करण्यास मज्जाव करणे आणि तिरस्कार आणि द्वेष करणार्‍यांकडून लक्ष्य केले जाण्याचा धोका असतो.

स्वच्छतागृहामध्ये जाणे इतके तणावपूर्ण असावे का? नक्कीच नाही. परंतु जो कोणी स्त्री किंवा पुरुष म्हणून ओळखला जात नाही त्यांच्यासाठी हे दुःखद वास्तव आहे.

मानवी हक्क म्हणून स्वच्छतागृहातील सर्वसमावेशकता

स्वच्छतागृहातील सर्वसमावेशकता ही सर्व लोकांसाठी वापरतायेतील अशी आणि स्वागतार्ह स्वच्छतागृहे प्रदान करण्याची संकल्पना आहे, मग त्यांचे लिंग कुठलेही असो किंवा लैंगिक प्रवृत्ती काहीही असो. स्वच्छतागृहातील सर्वसमावेशकता हे जाणते की स्वच्छतागृहे केवळ भौतिक जागा नसून त्यांचा सामाजिक आणि सांस्कृतिक संदर्भ देखील आहे. प्रसाधनगृहे समाजाचे निकष आणि मूल्ये प्रतिबिंबित करतात आणि विद्यमान शासन संरचना आणि असमानता यांना मजबूती देतात किंवा आव्हान देऊ शकतात. सर्व मानवांच्या विविधतेचा आणि प्रतिष्ठेचा आदर करणारी आणि सामाजिक न्याय आणि मानवी हक्कांना प्रोत्साहन देणारी स्वच्छतागृहे निर्माण करणे हे स्वच्छतागृह समावेशकतेचे उद्दिष्ट आहे.

स्वच्छतागृह सर्वसमावेशकता प्राप्त करण्याचा एक मार्ग म्हणजे लिंग-तटस्थ स्वच्छतागृहे उपलब्ध करणे, जी अशी स्वच्छतागृहे आहेत ज्यांचा वापर कोणीही करू शकतो, मग त्यांचे लिंग कोणतेही असो. लिंग-तटस्थ स्वच्छतागृहे विविध रूपांमध्ये असू शकतात, जसे की सिंगल-स्टॉल स्वच्छतागृह, वैयक्तिक क्यूबिकल्ससह मल्टी-स्टॉल स्वच्छतागृह किंवा मिश्र-लिंग स्वच्छतागृह. लिंग-तटस्थ स्वच्छतागृहे केवळ ट्रान्सजेंडर, नॉन-बायनरी आणि इंटरसेक्स लोकांनाच नव्हे तर इतर समाजालाही फायदेशीर ठरू शकतात ज्यांना लिंग-विभक्त स्वच्छतागृहे वापरण्यात अडचणी किंवा अस्वस्थतेचा सामना करावा लागतो, जसे की भिन्न लिंगाची लहान मुले असलेले पालक किंवा ज्यांना भिन्न लिंगाच्या काळजी घेणाऱ्या माणसाच्या मदतीची गरज आहे.

सर्व लोकांना भेदभाव किंवा हिंसाचाराच्या भीतीने मुक्त सार्वजनिक स्वच्छतागृह वापरण्यासाठी समान प्रवेश आणि अधिकार आहेत याची खात्री करण्यासाठी स्वच्छतागृह सर्वसमावेशकतेसाठी धोरणात्मक सुधारणा आणि कायदेशीर संरक्षण देखील आवश्यक आहे. म्हणजे स्वच्छतागृहांसह सार्वजनिक ठिकाणी लिंग ओळख किंवा अभिव्यक्तीच्या आधारावर भेदभाव आणि छळ प्रतिबंधित करणारे कायदे आणि नियम लागू करणे. याचा अर्थ असाही होतो की ट्रान्सजेंडर, नॉन-बायनरी आणि इंटरसेक्स लोकांना कायदेशीर मान्यता आणि दस्तऐवज प्रदान करणे, जेणेकरून ते सार्वजनिक सेवा आणि सुविधांमध्ये अडचण किंवा अपमान यांचा अनुभव न करता प्रवेश करू शकतील.

अर्थात, सर्वसमावेशक स्वच्छतागृहाची देखभाल आणि रखरखाव योग्यरित्या न केल्यास ते निरुपयोगीच ठरू शकते. यामध्ये सॅनिटरी नॅपकिन्स, साबण, पाणी आणि कचऱ्याची विल्हेवाट लावण्याची व्यवस्था यासारख्या पुरेशा सोई आणि सुविधा पुरवल्या गेल्या पाहिजेत. याचा अर्थ असा होतो की स्वच्छतागृहांची नियमित देखभाल आणि साफसफाई अशा कर्मचाऱ्यांकडून केली जात आहे ज्यांनी केवळ स्वच्छतेच्या पैलूंवरच प्रशिक्षण घेतलेले नाही, तर LGBTQ+ समाज, दिव्यांग लोक, आणि इतर उपेक्षित समुदाय यांच्या गरजा चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यासाठी आणि त्यांना मदत करण्यासाठी संवेदनशीलतेचे प्रशिक्षणसुद्धा घेतले आहे.

याशिवाय, याचा अर्थ असाही होतो की सार्वजनिक स्वच्छतागृहामध्ये प्रवेश करण्यासाठी ट्रान्सजेंडर, नॉन-बायनरी आणि इंटरसेक्स लोकांना भेडसावणाऱ्या समस्या आणि आव्हानांबद्दल जागरूकता वाढवणे, लोकांना शिक्षित करणे आणि आदर आणि समावेशाची संस्कृती वाढीस लावणे.

भारतातील बदलाचे वारे

भारतामध्ये, आपण पहिले पाऊल टाकले आहे – कायदा. 2014 मध्ये, भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने एका ऐतिहासिक निर्णयाने ट्रान्सजेंडर व्यक्तींना तृतीय लिंग म्हणून मान्यता दिली. या मान्यतेमुळे स्वच्छतागृहांसह सार्वजनिक जागांमध्ये लैंगिक समावेशकतेबद्दलच्या संवादाला चालना मिळाली आहे आणि सर्वोच्च न्यायालयाने उदाहरण तयार केले आहे: न्यायालयाच्या ऑगस्ट कॉरिडॉरमध्येच नऊ लिंग-तटस्थ प्रसाधनगृहे उभारण्यात आली आहेत.

दिल्ली सरकारने देखील, त्यांचे सर्व विभाग, कार्यालये, जिल्हा प्राधिकरणे, महानगरपालिका, सरकारी कंपन्या आणि दिल्ली पोलिसांमध्ये ट्रान्सजेंडर व्यक्तींसाठी स्वतंत्र आणि विशेष स्वच्छतागृहे असणे अनिवार्य केले आहे. हा आदेश केवळ ट्रान्सजेंडर टॉयलेटच्या स्थापनेलाच सुविधा देत नाही तर यात ट्रान्सजेंडर व्यक्तींना त्यांच्या स्व-ओळखलेल्या लिंगाशी संबंधित लिंग-आधारित स्वच्छतागृहे वापरण्याचा पर्याय देखील कायम राहील असे नमूद केले आहे.

विद्यापीठांनीही भार स्वीकारला आहे. इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (IIT) मुंबई हे एक उल्लेखनीय प्रकरण आहे, जिथे 2017 च्या सुरुवातीला कॅम्पसमध्ये लिंग-तटस्थ स्वच्छतागृहे स्थापित करण्यात आली होती. हा उपक्रम साथी, IIT मुंबई येथील LGBTQ+ विद्यार्थी सहाय्य गटाने पुढे नेला होता, ज्याने सर्वसमावेशकतेला चालना देण्यासाठी विद्यार्थ्याच्या नेतृत्वाखालील समर्थनाची शक्ती प्रदर्शित केली होती.

टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सेस (TISS) मुंबई ही आणखी एक संस्था आहे, ज्यांनी 2017 मध्ये आपल्या कॅम्पसमध्ये लिंग-तटस्थ स्वच्छतागृहे देखील सुरू केली. TISS मुंबईतील LGBTQ+ विद्यार्थी गट क्विअर कलेक्टिव्हने या प्रयत्नाचे नेतृत्व केले ज्याने सर्वांसाठी सुरक्षित आणि सर्वसमावेशक जागा निर्माण करण्यासाठी विद्यार्थी-चालित उपक्रमांच्या महत्त्वावर जोर दिला होता.

आज, अनेक भारतीय विद्यापीठे लिंग-तटस्थ स्वच्छतागृहांची गरज ओळखत आहेत. आयआयटी दिल्लीसारख्या संस्थांनी त्यांच्या कॅम्पसमध्ये लिंग-तटस्थ स्वच्छतागृहांची सुरुवात करण्यासाठी पुढाकार घेतला आहे. खरं तर, आयआयटी दिल्ली आता अशा 14 सुविधा प्रदान करते. याव्यतिरिक्त, आसाममधील तेजपूर विद्यापीठ आणि आंध्र प्रदेशातील नॅशनल अकादमी ऑफ लीगल स्टडीज अँड रिसर्च (NALSAR) यांनी देखील सर्व विद्यार्थ्यांना सर्वसमावेशक वातावरण प्रदान करण्याचे महत्त्व ओळखून लिंग-तटस्थ स्वच्छतागृहांचा स्वीकार केला आहे. NALSAR ने लिंग-तटस्थ ट्रान्स पॉलिसीचा अवलंब करून आणि विद्यार्थ्यांच्या प्रमाणपत्रांवर “Mx” या लिंग-तटस्थ शीर्षकाची मान्यता देऊन आणखी एक पाऊल पुढे टाकले आहे, ज्यामुळे इतर संस्थांना अनुसरण करण्याचा मार्ग खुला झाला आहे.

जेव्हा आपली सरकारे, विद्यापीठे, कामाची ठिकाणे, चित्रपटगृहे, स्टेडियम, कार्यक्रमाची ठिकाणे, सार्वजनिक वाहतूक केंद्रे, टोल स्थानके, पोलिस स्थानक, रुग्णालये आणि अशाच इतर सर्व सार्वजनिक जागा त्यांच्या लैंगिक विविधतेच्या स्वीकृतीचे संकेत देणारी भौतिक जागा तयार करतात तेव्हा ते एक शक्तिशाली सकारात्मक विधान बनवते आणि भेदभाव करणार्‍यांसाठी एक शक्तिशाली संकेतसुद्धा देते.

हे LGBTQ+ समुदायाला देखील सूचित करते की आपण त्यांच्यासोबत उभे आहोत आणि आपल्या सर्वांमध्ये मित्रत्वाची भावना आहे.

सहयोगी कसे व्हावे हे शिकणे: हार्पिक कडून काही धडे

हार्पिक हा ब्रँड ज्याने स्वच्छतेचा समानार्थी शब्द म्हणून भारतीय कुटुंबांच्या हृदयात वास केला आहे, त्याने बदलाचे नेतृत्व करण्याचा निर्णय घेतला आहे. सर्वसमावेशकता आणि स्वच्छता या दोहोंचे महत्त्व समजून घेऊन, हार्पिक LGBTQ+ समाजासह आपल्या वैविध्यपूर्ण आणि सुंदर देशातील सर्वांना सेवा पुरवणारी उत्पादने बनवते.

शिक्षण ही मनोवृत्ती बदलण्याची गुरुकिल्ली आहे हे ओळखून, हार्पिकने प्रेरणादायी मोहिमा सुरू केल्या आहेत ज्या लिंग ओळखीच्या सुंदर विविधतांवर प्रकाश टाकतात. या सशक्त उपक्रमांद्वारे, समाजाला जागृत केले जाते, त्याचे पालनपोषण केले जाते आणि स्वीकृती वाढेल असे वातावरण निर्माण करण्यासाठी प्रोत्साहन दिले जाते.

मिशन स्वच्छता और पानी, हे हार्पिक आणि न्यूज18 यांच्यातील एक उल्लेखनीय सहकार्य, स्वच्छतेच्या संकल्पनेच्या पलीकडे पसरलेले आहे. ही एक अशी चळवळ आहे जी स्वच्छतागृहांचे महत्त्व ओळखते, त्यांना केवळ कार्यभाग साधण्याची जागा म्हणून पाहत नाही तर सुरक्षिततेचे आणि उपेक्षितांसाठी स्वीकाराचे बीकन म्हणून पाहते. स्वच्छ आणि सर्वसमावेशक स्वच्छतागृहे आपल्या सर्वांना बिनशर्त सामावून घेणार्‍या आणि सक्षम करणार्‍या समाजाला चालना देण्यासाठी अत्यावश्यक आहेत या दृढ विश्वासावर हे विशेष मिशन उभे केले गेले आहे. अटूट समर्पणासह,  हार्पिक आणि न्यूज18 सक्रियपणे LGBTQ+ समाजाचा समावेश करतात आणि त्यांचे समर्थन करतात, प्रत्येक व्यक्ती सुरक्षित आणि स्वीकारार्ह ठिकाणी प्रवेशास पात्र आहे, जिथे त्यांचा सन्मान राखला जातो आणि त्यांची उपस्थिती आनंदाने स्वीकारली जाते असा संदेश दिला जातो.

सांस्कृतिक बदल घडवून आणण्यासाठी भरपूर काम करावे लागते. पण सुदैवाने, हे करण्यासाठी आपल्याकडे बरेच जण आहेत! सहयोगी असण्यामध्ये भव्य प्रमाणातच काही करावे लागत नाही, ते संभाषणासारख्या अतिशय सोप्या गोष्टीने सुरू होऊ शकते.

स्वतःला शिक्षित करून सुरुवात करा. LGBTQ+ समाजाला भेडसावणाऱ्या समस्या समजून घ्या, विशेषत: सार्वजनिक स्वच्छतागृहांच्या वापराबाबत. भिन्न लिंग ओळख आणि अभिव्यक्ती आणि प्रत्येकासमोरील विविध आव्हानांबद्दल जाणून घ्या. हार्पिक आणि न्यूज 18 च्या मिशन स्वच्छता और पानी उपक्रमामध्ये काही उत्कृष्ट कंटेंट आहे जे आपण बघू शकता.

एक जबाबदार नागरिक म्हणून, या कार्याला मनापासून पाठिंबा देण्याची वेळ आली आहे. आपले सामूहिक प्रयत्न अशा भारताला आकार देण्यास मदत करू शकतात जिथे आपल्या सर्वांना समान वागणूक दिली जाते – मग आपली ओळख काहीही असो. तुम्ही या राष्ट्रीय परिवर्तनाचा एक भाग कसा बनू शकता हे जाणून घेण्यासाठी आम्हाला येथे सामील व्हा.

मराठी बातम्या, ब्रेकिंग न्यूज मराठीत सर्वात आधी News18 लोकमतवर.
आजच्या ताज्या बातम्या, लाइव्ह न्यूज अपडेट, सर्वात आधी वाचा विश्वासार्ह मराठी न्यूज वेबसाइट News18 लोकमतवर.



Source link

Related Articles

Stay Connected

0FansLike
3,912FollowersFollow
0SubscribersSubscribe
- Advertisement -spot_imgspot_imgspot_img

Today News

Popular News